دیوان کامل حضرت شاه نعمت الله ولی

وجود مطلق الحق اوست دریاب                   مقید او و مطلق اوست دریاب

خیال باطلت دارد پریشان                      ببین مجموع راه حق اوست دریاب

توئی طالب توئی مطلوب فافهم               بگو از جان که صدق اوست دریاب

دل و دلدار جان ما همه اوست                 محیط و موج و رزق اوست دریاب

ار آن ما غرقه  دریای عشقیم                       روان جان مغرق اوست دریاب

به حق تحقیق شد ما را حقیقت                که موجود محقق اوست دریاب

شراب ناب بی غش نوش کردیم               زجامی کش مروق اوست دریاب

طلسم گنج عشق دوست مائیم                ولی مفتاح مغلق اوست دریاب

اگر سید انالحق زد به حق زد                     چو گویای انالحق اوست دریاب

در عین ما نظر کن چشم پر آب دریاب                  جام شراب بستان آب و حباب دریاب

هر ذره ای که بینی جام جهان نمائیست              در طلعت چو ماهش تو آفتاب دریاب

او بی حجاب با تو تو در حجاب از اوئی     خوش خوش حجاب بردار آن بی حجاب دریاب

چون بلبلان سرمست بگذر سوی گلستان          چون عارفان کامل در گل گلاب دریاب

با ما درآبه دریا ما را به عین ما جو                 موج و حباب و قطره می بین و آب دریاب

در گوشه خرابات رندی اگربیابی                  با عاشقان نشسته مست و خراب دریاب

نور جمال سید بیدار اگر ندیدی                       نقش خیال رویش باری به خواب دریاب

موج وحباب آب دریاب                  آن  آب در این حباب دریاب

ور آینه مه منور                                  نور رخ آفتاب دریاب

هر برگ گلی که رو نماید               در عارض او گلاب دریاب

با ساقی ما دمی در آور             ساغر بستان شراب دریاب

بگذر ز حجاب خود پرستی          معشوقه بی حجاب دریاب

نقشی که خیال غیر بندد             باشد اثری ز خواب دریاب

گنجیست وجود نعمت الله          آن گنج در این خراب دریاب

ساغر پر شراب را دریاب                          آب نوش وحباب را دریاب

چیست نقش خیال  جمله حجاب      بی حجاب این حجاب را دریاب

آفتاب است و ماه خوانندش                       ماه بین آفتاب را دریاب

همه عالم سراب و ما سر آب                  سر آب و سراب را دریاب

دل صاحبدلان بدست آور                         جمع ام الکتاب  را دریاب

کار خیر است عشق  و می خواری             کار خیر و ثواب را دریاب

در خرابات نعمت الله جو                       رند مست و خراب را دریاب

صورت ومعنی ما آب وحباب                خود که دارد این چنین جام و شراب

ما ز دریائیم و دریا عین ماست                      می نماید موج ما ما را حجاب

جز یکی در هر دوعالم هست نیست    ورتو گوئی هست می بینی به خواب

بسته رو بندی زنور روی خود                        آفتاب است او ولیکن مه نقاب

جامی از می پر زمی بستان بنوش                 تا ببینی خوش حبابی پر زآب

ساقی ار بخشد تو را خمخانه ای              شادی او نوش میکن بی حساب

در خرابات مغان دامن کشان                       نعمت الله میرود مست وخراب

ساقیی دیدیم مستانه به خواب          جام می بخشید ما را بی حساب

چون شدم بیدار من بودم نه او             آنکه در خوابش بدیدم بی حجاب

بسته ام نقش خیالش در نظر                      آفتابی رو نمود ه مه نقاب

در خیال خواب باشد روزوشب      هر که بیند این چنین خوابی به خواب

غیر او در بحر ما از ما مجو                         گفتمت والله اعلم بالصواب

عین ما می بین به عین ما چوما             بر کف ما چون حبابی پر از آب

در خرابات جهان موجود نیست       همچو سید عاشقی مست و خراب

آفتابی رو نموده مه نقاب                    مه نقابی می نماید آفتاب

موج دریائیم و دریا عین ما              عین ما بر عین ما باشد حجاب

جمله عالم در محیط عشق او            نزد ما باشد حبابی پر از آب

غیر او در عمر خود گردیده ای        دیده ای نقش خیال او به خواب

نعمت الله در خرابات مغان            او افتاده دیدمش مست و خراب

چیست عالم سایه بان آفتاب                تن بود چون سایه و جان آفتاب

نور عالم شمس دینش خوانده اند        سر این دریاب و می خوان آفتاب

از برای نزل بزم عاشقان                        جام زرین است برخوان آفتاب

آفتاب حسن او عالم گرفت                           تا قیامت باد تابان آفتاب

نور روی نعمت الله دیده ام                           می نماید در نظر آن آفتاب  

با تو گویم که چیست جام شراب       به مثل نزد ما چو آب وحباب

خوش بیا سوی ما در این دریا             عین ما را به عین ما دریاب

موج ودریا یکی است تا دانی           نظری کن به چشم ما در آب

صورت و معنی ای که می نگرم      سبب است و مسبب اسباب

هر که گوید که غیر او دیدم                دیده نقش خیال او در خواب  

آفتاب است و ماه گویندش             نور مهر است و نام او مهتاب

نعمت الله خدا به من بخشد            یافتم خوش عطائی از وهاب

مجمع البحرین جام است و شراب      این شراب و جام آب است و حباب

غرق دریایی و تشنه . ای عجب                 بر سر آبی و میجویی سراب

نقش او دارد کزاو دارد نصیب               هر خیالی را که میبینی به خواب

چشم ما روشن به نور روی اوست                در نظر داریم ازآن رو آفتاب

چون حجاب او نمی دانم جز او              روزو شب میبینم او را در حجاب

حرفی از اسرار جد ما بود                             معنی مجموعه ام الکتاب

نعمت الله در خراباتش طلب                 همدم جام می و مست و خراب

درآباما دراین دریا وخوش بنشین به چشم ما    به عین ما نظر می کن ببین ماراردراین دریا

اگر موج است اگر قطره به عین ما همه آب است               وگرتو آبرو جویی بجو از آبروی ما

بهشت جاودان ما سرابستان میخانه                       هوای جنت ار داری درآ در جنت الماوا

به نور آفتاب او همه عالم منور شد       نگر هر ذره ای روشن که خورشیدی است مه سیما

اگر گویی کرم فرما مرا جائی نشانی ده            نشان ونام را بگذار و میجو جای آن بی جا

بلا بالا گرفت امروز ار آن بالا که میدانی             چوخوش باشد بلای ما اگر باشد از آن بالا

حریف نعمت الله شو که یار رند سرمست است     به نور اونظر میکن ببین یکتای بی همتا

به هویت چو اوست با اسما             آن هویت طلب کن از اشیا

از هویت خبر اگر داری                           به هویت خدا بود با ما

گر چه آب روان بود در جو                      بخور آبی ولیکن از دریا

دامن خود بگیرو خوش بنشین         تا به کی میروی تو جا از جا

با تو مقصود تو است هم خانه              در بدر میروی کجا و چرا

از خودی بگذر و خدا را جو                 چند باشی مقید من و ما

همچو سید از این و آن بگذر                تا بیابی مراد هر دو سرا

اگرآیی دراین دریابیابی آبروی ما                   بیا بی آبروی ما اگرآیی دراین دریا

رها کن دی و هم فردا بیا امروز دریابش   بیا امروزدریابش رها کن دی و هم فردا

ندارم با کسی پروا بجزباساقی مستان  بجز ساقی مستان ندارم با کسی پروا

بودمجموعه اسما هرآن حرفی که میخواندم             هر ان حرفی که میخوانم بود مجموعه اسما

نماید در همه اشیا جمال بی مثال او        جمال بی مثال او نماید در همه اشیا

درآدر میکده تنها حریف نعمت الله شو      حریف نعمت الله شو درآدر میکده تنها

خبر دارم ز او ادنا  بجان سید عالم             به جان سید عالم خبر دارم زاو ادنا

عین دریائیم و دریا عین ما                           نیست مارا ابتدا و انتها

بر درمیخانه مست افتاده ایم           خانه ما خوشتر است از دو سرا

بینوایان خوش نوایی یافتند               بینوا شو گر همی خواهی خدا

گفته ی مستانه مارا بخوان           عاشقانه خوش سرودی می سرا

درد مندیم و دوای درد ماست                 درد ما هم درد ما باشد دوا

سر به پای خم می بنهاده ایم          بی حجاب ای عارف عاشق بیا

در طریقت خرقه ایی پوشیده ایم                 دست ما و دامن آل عبا

نعمت الله ساقی و ما رند مست            گو بیا یاری که دارد ذوق ما

در همه عالم به چشم ما ببین                     سیدت آئینه گیتی نما

فلولاه و لولانالما کان الذی کانا                       اگر نه ما واوبودی نبودی این وآن جانا

فاناعبده حقاوان الله مولانا                         حقیقت بنده اوئیم وسلطان است او مارا

وانا عینه فا علم اذا اما قلت انسانا      یکی عین است ودونامش یکی موج ویکی دریا

فلا تحجب به انسان فقد اعطاک برهانا            برون آاز حجاب خود نگر بر هان ما پیدا

فاعطیناه ما یبدی به فینا واعطانا                   عطا کردیم او و شد این مشکلت حلوا

فصا را لامر مقسموما با یاه وایانا                   بهم پیوسته می باید که پیدا شود اینها

فاحیاه الذی یدری بقلبی حین احیانا   چه خوش حییی که میبخشد حیات او حیات ما

و کنا فیه اکوانا واعیاناوازمانا                   همه بودیم در ذاتش که پیدا گشته ایم اینجا

ولیس بدایم فینا ولکن ذاک احیانا                     نباشد حال ما دایم بود حق دایما باما

بنور مهر ومه بنگر که هردو نعمت الله اند     زهر دو روز و شب روشن ببین دردیده بینا  

گر بيابي آشناي بحر ما                     باز پرس احوال ما از آشنا

عين ما جوئي به عين ما بجو            جز به عين ما نيابي عين ما

هر كه او در عشق او فاني شود           از حيات عشق او يابد بقا

دردمندي كاو بود همدرد ما                هم ز درد  درد  دل يابد دوا

نقش مي بندم خيالش در نظر      گشته روشن چشمم از نور لقا

در خرابات مغان مست و خراب         باده مي نوشيم دايم بي ريا

نعمت الله را نهايت هست نيست               كي بود بي ابتدا را انتها    

هو معنا و فانظروامعنا                                       انه ظاهرا بنا فینا

ما خیالیم و در حقیقت او                          ما حبابیم و عین ما  دریا

هر که بینی و هر چه میبینی           می و جام است و صورت و معنا

شاهدی در هزار جامه نگر                            نظری کن به دیده بینا

ساغری از می است و پراز می              گر طلب می کنی بجو از ما

دور رندان ما است باز امروز                      فارغ از دی و ایمن از فردا

رند مستی چو نعمت الله نیست            گر تو گویی هست هان بنما

عقل برو برو برو عشق بیا بیا                           راحت جان و دل توئی دور مشو زپیش ما

داروی درد عاشقی هست دوای درد ما           نیست به نزد عاشقان خوشتر ازاین دوا دوا

کشته تیغ عشق اوزنده دلی است جاودان   بنده خویش اگر کشد نیست به خواجه خونبها

مست و خراب وساکنم بر سر کوی می فروش           زاهد و کنج صومعه او به کجا و ما کجا

جام جهان نمای ما آینه جمال او                                  جام جهان نمانگر روی به آینه نما

هر که گدای او بود پادشه است بر همه                    شه چه بود که پادشه بر در او بود گدا

سید مست ما سزد بنده بندگی او                            حضرت او از آن ما جنت و حوریان ترا

صوفی صافی است در عین صفا                       می نماید نور او او رابه ما

ذره ای از آفتاب نور او                          نیست خالی در همه ارض و سما

نقطه نقطه دایره پیموده است                             وصل کرده ابتدا با انتها

جامع مجموعه ام الکتاب                                  مظهر ذات و صفات کبریا

سیدم مست است و جام می به دست     گر تو رندی باده می نوشی بیا

موج و  دریا آب باشد نزد ما                              لاجرم باشد حجاب ما زما

غرقه دریای بی پایان شدیم                               غیر ما دیگر نباشد آشنا

آبرو میجویی بیا از ما بجو                                    تا بیابی آب روی ما زما

رو فنا شو تا بقا یابی ز عشق                         بینوا شو تا تا از او یابی نوا

بر درمیخانه مست افتاده ایم                        بی حجاب و فارغ از هردو سرا

از وجود و از عدم آسوده ایم                                   باز رسته از فنا و از بقا

رند سر مستیم در کوی مغان                        نعمت الله گر همی خواهی بیا

قدمی نه در آ در این دنیا                 عین ما جو به عین ما از ما

هر که با ما نشست از ما شد           بلکه گر قطره بودشد دریا

نظری کن حباب و آب نگر            یک وجود است این وآن اسما

دیده عالم است از او روشن             می نماید چو نور در اشیا

آینه صد هزار میبینم                          در همه روی او بود پیدا

ذوق ما را نهایتی نبود                        ابتدا نیست و انتها آنجا

شعر سید به ذوق می خوانش       چه کنی قول بو علی سینا

فقر ما خوش تر ز ملک پادشاه             ما و درویشی و درویشی ما

فقر سلطانی است .سلطانی است فقر                پادشه درویش و درویش پادشا

بینوایی ما و ذوق نیتی                          باز پرس از عاشقان بینوا

عاشق ومستیم در کوی مغان             دینی و عقبی کجا و ما کجا

بی خودم من بی خودم من بی خودم         با خدایم با خدایم با خدا

جام در و درد او درمان دل                نوش کن جامی که تا یابی  دوا

نعمت الله مست و می نوشد مدام                در خرابات فنا جام بقا

روشن است آینه گیتی نما             می نماید نورچشم ما به ما

کون جامع جامع قران تمام                   مظهر ذات و صفات کبریا

غایت او غایت هر غایت است              کی بود بی ابتدا را انتها

رو فنا شو تا بقا یابی از او                   بلکه بگذر از فنا او از بقا

آبروی خویش و بیگانه بود                هرکه او با بحر ما شد آشنا

در همه حالی خدا با من بود             لاجرم من با خدایم با خدا

بنده را از حضرت سید طلب               نعمت الله از علی مرتضی

بسر خواجه کلان که مرا                 نبود میل به کلاه شما

دینی و آخرت نمی طلبیم            این و آن از کجا و ما کجا

حالی امروز را غنیمت دان           دی گذشت ونیامده فردا

گوش کن گفته های مستانه    چه کنی قول بو علی سینا

در خرابات مست میگردم            گر حریف مسنی بیا آنجا

سر زلف نگار در دستم             با خیالش همی پزم سودا

نعمت الله چو آینه روشن                  می نماید بما به خدا

چشم ما شد به نور او بینا                 نظری بکن به نور او در ما

آب این چشمه میرود هر سو               لاجرم سو بسو بود دریا

غرق بحریم وآب می جوئیم                 ما طلب کار او و او با ما

دردمندیم ودل خوشیم از آن     درد عشق است و جان بود در ما

ما خیالیم ودر حقیقت او                      هو معنا وفا نظر وامعنا

نور معنی نموده در صورت                  گنج اسما نهاده در اشیا

نعمت الله ازاوشده موجود                    نور او هم به او بود پیدا

ما حبابیم و عین مادریا               نظری کن به عین ما در ما

بنده حضرت خداوندیم                به جمال و کمال بی همتا

آینه گر هزار مینگریم                در همه دیده میشود اسما

عالم از نور او شده روشن                نظری کن به دیده بینا

بر در او رو وخوشی بنشین         گر کنی میل جنت الماءوا

درد دردش بنوش وخوش می باش     تا بیابی تو ذوق بو دردا

عارفانه به نور او دیدم                   نعمت الله در همه اشیاء

ساقی به کرم نواخت ما را           خم خانه بریخت بر سر ما

ما جام حباب چون حبابیم                در است زما و ما ز دریا

عشق است که هیچ جا ندارد      هر جا می جم تو جام بیجا

در دیده مست ما توان دید              آن نور ولی به چشم بینا

آئینه از او وجود دارد                            او نیز به آئینه هویدا

با شمع جمال او که باشد                پروانه عقل بی سرو پا

رندیم و حریف نعمت الله                   هرگز نکنیم توبه حاشا

دردمندانیم و مانده بی دوا            همدم وهمدرد ما هم درد ما

غرق در دریای بی پایان شدیم              غیر ما دیگرنباشد آشنا

آبرو جویی بیا از ما بجو                        تا بیابی آب روی ما زما

رو فنا شو تا بقا یابی ز عشق             بینوا شو تا از او یابی نوا

بر در میخانه مست افتاده ایم      بی حجاب و فارغ از هردو سرا

از وجودو از عدم آسوده ایم                   باز رسته از فنا و از بقا

رند سر مستیم در کوی مغان        نعمت الله گر همی جویی بیا

موج است و حباب و آب دریا                   هر چار   یکی بود بر ما

هم آب وحباب و موج مائیم                  دریا  داند اندر حقیقت ما

بنگر به یقین که جز یکی نیست           هم قطره وجو سیل و دریا 

میدان که حجاب ماهم از ماست             ما را نبود  حجاب جز ما

از دیده ما ببین به تحقیق                   تا کشف شود حقیقت ما

بیگانه شوی ز هردو عالم                         گر زآنکه بود ترا سر ما

تا رسته نگردی از من وما                      سید نشوی تو واصل ما

بنده ساقی ما شو تا شوی سلطان ما               جان فدا کن تا شوی جانان ما ای جان ما

چشم صورت بین ببند و دیده معنی گشا                    تا ببینی بر سریر ملک دل جانان ما

گر گدای عشق باشی پادشاه عالمی                      حکم تو گردد روان گر تو بری فرمان ما

از نم چشم وغم دل نقل و باده می خوریم               الصلا گر عاشقی فرما بخور از خوان ما

حال ما پیدا شود بر سالکان صو معه                           گر جمال خود نماید شاهد پنهان ما

همدم جامیم و ساقی را حریف سر خشیم             ذوق اگر داری طلب کن صحبت رندان ما

مجلس عشق است و سید عاشق و معشوق او    این چنین بزمی بیابی گر شوی مهمان ما